zilverstift

Zilverstift

English

In de angelsaksische landen met meer traditionele academies wordt zilverstift (metalpoint, silverpoint, goldpoint etc) nog steeds onderwezen en gebruikt. In Nederland is de techniek echter vrij onbekend. Daarom is een kleine introductie op zijn plaats. Zilverstift is de voorloper van het potlood, waarin nog steeds het woord lood voorkomt. Zachte metalen, zoals lood, koper, zilver of goud worden gebruikt, maar meestal zilver, omdat dit de beste zachtheid en kwaliteit voor prijs verhouding heeft.

Grondering

Zilverstift is een tekentechniek, aanvankelijk wel eens toegepast op perkament, maar meestal op papier, waarop, geprepareerd met krijt of marmerstof, met een dunne metalen staaf lijnen gekrast worden die niet kunnen worden uitgewist. In de Italiaanse Renaissance werd vaak een oa paars gekleurde grondering gebruikt met witte tempera highlights, terwijl Vlaamse meesters meestal witte of crème grondering gebruikten.

Contrast

Het contrast is afhankelijk van het soort metaal dat gebruikt wordt, maar is altijd een stuk minder dan bij de meeste andere tekentechnieken zoals grafiet of houtskool. Hoewel het eindresultaat voor de leek lijkt op een potloodtekening, is de tekentechniek heel anders. Terwijl je met potlood de lijn donkerder maakt door meer druk uit te oefenen, wordt zilverstift alleen donkerder door zorgvuldig opgebouwd arceren.

Tint

Alle soorten metaal geven grijze lijnen met slechts geringe kleurafwijkingen. Het begint grijs dat vervolgens in de meeste gevallen door oxidatie verkleurt. Lood wordt blauwgrijs, koper geelgrijs, zilver bruinig grijs. De preparatielaag schuurt zeer kleine deeltjes af, wat ervoor zorgt dat het metaal zijn kleur verliest. Zilver oxideert een beetje: er vormt zich een warmkleurig laagje. (Zilver bestek wordt zwart in plaats van bruinig door speeksel en afwasmiddel etc.) Goud oxideert niet en blijft dus grijs. En inderdaad: een goud- of zilverstifttekening is echt opgebouwd uit goud- of zilverdeeltjes.

Renaissance

Zilverstift is een oude techniek, in ieder geval in gebruik sinds de 15e eeuw. Het was vooral populair onder renaissancekunstenaars, zoals Leonardo da Vinci en Jan van Eyck – hoewel vooral uit noodzaak (het potlood moest nog worden uitgevonden). Het werd gebruikt om te schetsen en/of om schilderijen op te zetten; Bijna nooit bedoeld als eindresultaat. Hoewel er moet worden gezegd dat in Zuid-Europa vooral schilderkunst werd gewaardeerd, terwijl in Noord-Europa, met een steeds rijker wordende burgerij, tekeningen ook goede handel was.

Herwaardering

Na de Renaissance verving grafiet zilverstift, die tot het einde van de 19e eeuw werd vergeten, totdat Romantische kunstenaars zoals de Prerafaellieten, die oude ambachten waardeerden, deze techniek herontdekten. In deze tijd werd goudstift – om esthetische redenen – steeds vaker gebruikt door een bescheiden aantal kunstenaars. Sinds kort (2010s) is er een kleine opleving van zilverstift met enkele exposities in New York en Londen.

Heden

Mijn zilver- en goudstiften koop ik rechtstreeks bij de groothandel in edelmetalen, meestal 999 zilver en 999 goud (of 24 karaats). En natuurlijk alleen het beste papier (Hahnemühle): het moet de natte preparatie doorstaan en vervolgens het krassen met de metalen stift zonder te vervormen. Mijn lijsten variëren van geen, complementair, standaard, tot de beste (Mertens), afhankelijk van uw wensen en middelen.bottomless pit (2018), met complementair lijstje